Μακεδονικό Ζήτημα
  • μέγεθος γραμματοσειράς +

15 Οκτωβρίου 2018
(1 Ψήφος)

Μακεδονικό Ζήτημα

 

Γράφει ο Πασσιάς Δημήτριος

 

 

 (1ο  Μερος)

Εάν κάποιος θελήσει να μελετήσει και να κατανοήσει το  Μακεδονικό Ζήτημα, θα έπρεπε να αναζητήσει  την  γενεσιουργό αιτία αυτού του θέματος. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο θα πραγματοποιήσουμε μια σύντομη ιστορική αναδρομή αποσκοπώντας στη χρονολογική αποτύπωση των γεγονότων, τα οποία δημιούργησαν το Μακεδονικό Ζήτημα, όπως το γνωρίζουμε σήμερα.

Στο συγκεκριμένο άρθρο θα αναφερθούμε  στα  ιστορικά γεγονότα της περιόδου 1854-1903, δηλαδή από τη γένεση και τη διαμόρφωση του Μακεδονικού Ζητήματος μέχρι την επανάσταση του  Ίλιντεν και την έναρξη του Μακεδονικού Αγώνα. Πρόκειται ουσιαστικά για το Πρώτο Μέρος του Ζητήματος(1854-1903), καθώς θεωρείται εκείνο το χρονολογικό διάστημα, κατά το οποίο γεννάται και διαμορφώνεται το Μακεδονικό  Ζήτημα.

Το  Δεύτερο Μέρος (1903-1913) περιλαμβάνει την επανάσταση του  Ίλιντεν, τον Μακεδονικό Αγώνα, τους Α΄ και Β΄ Βαλκανικούς Πολέμους.

Το  Τρίτο Μέρος (1914 - μέχρι σήμερα)  περιλαμβάνει τους 1ο και 2ο  Παγκοσμίους Πολέμους, όπως και τη μεταπολεμική διαμορφωθείσα κατάσταση από τα μέσα του 20ου αιώνα έως τις πρώτες δεκαετίες του 21ου αιώνα.

Αξίζει να σημειωθεί ότι, παρόλο που στην αρχαιότητα δεν υπήρχαν έθνη με τη σημερινή έννοια του όρου, οι αρχαίοι Έλληνες ήταν πρώτοι εκείνοι που αντιλήφθηκαν ότι αυτά που τούς ενώνουν ήταν περισσότερα από εκείνα που του χωρίζουν. Και μόνο τυχαίο δεν είναι ότι στη πρώτη σοβαρή τέτοια προσπάθεια για δημιουργία ενός κοινού μετώπου προΐστατο ο Φίλιππος της Μακεδονίας και κατόπιν ο Μέγας Αλέξανδρος, γεγονός που από μόνο του αρκεί, για να αποδείξει την αδιαμφισβήτητη ελληνική καταγωγή των Μακεδόνων.     

Το  Μακεδονικό Ζήτημα έχει αμιγώς πολιτικό πυρήνα. Οι Μεγάλες  Δυνάμεις το δημιούργησαν για την εξυπηρέτηση των συμφερόντων τους και το αξιοποιούν μέχρι σήμερα  επιδιώκοντας να ελέγξουν τον κρίσιμο γεωπολιτικό χώρο της Μακεδονίας.

Η Μακεδονία παραμένει επί 2.500 χρόνια ένας εξέχων γεωστρατηγικός χώρος με θέση-κλειδί στα κοινωνικοπολιτικά δρώμενα της ευρύτερης περιοχής. Αποτελούσε ανέκαθεν  την γέφυρα, η οποία ένωνε τόσο την Ευρώπη με την Ασία όσο και τον ηπειρωτικό Βορρά με τις θερμές θάλασσες του Νότου.

Η Ρωσία πάντα απέβλεπε να εισχωρήσει με οποιοδήποτε τρόπο στη Μακεδονία και να αποκτήσει έξοδο προς τη Μεσόγειο. Το κίνημα ανεξαρτησίας του 1770 , γνωστό ως «Ορλωφικά», καθώς και άλλες μικρότερου βεληνεκούς τέτοιες ενέργειες σε διάφορες χρονικές στιγμές στο χώρο της Μακεδονίας, εξυπηρετούσε αυτούς τους σκοπούς της Ρωσίας.

Ωστόσο, το πιο κομβικό σημείο για την δημιουργία του Μακεδονικού Ζητήματος ήταν το ξέσπασμα του Κριμαϊκού Πολέμου μεταξύ Ρώσων και Οθωμανών το 1854. Τότε οι Έλληνες ξεσηκώθηκαν ένοπλοι υποστηρίζοντας την Ρωσία. Η Αγγλία και η Γαλλία αμέσως  απέκλεισαν με τον στόλο τους όλα τα ελληνικά λιμάνια και κατέλαβαν με αγήματα την Αθήνα. Εν συνεχεία  εξανάγκασαν τον Όθωνα να εγκαταλείψει την Επανάσταση. Ο Κριμαϊκός Πόλεμος έληξε με την ήττα και την ταπείνωση της Ρωσίας, ενώ συνέβαλε στην αποδοχή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας μέσα στους κόλπους των μεγάλων δυνάμεων της Ευρώπης. Ο στρατηγικός στόχος της Ρωσικής Αυτοκρατορίας, ο οπός ήταν από την εποχή του Μεγάλου Πέτρου η έξοδος στη Μεσόγειο μέσω της Μακεδονίας, του Αιγαίου και των Στενών των Δαρδανελλίων έδειχνε πλέον να εξανεμίζεται.

Ήταν η στιγμή που η Ρωσία συνειδητοποίησε ότι έχασε για πάντα τους Έλληνες και αναζήτησε «αντικαταστάτες» για το Αιγαίο και  την Μακεδονία. Έτσι επέλεξαν τους Βουλγάρους, επειδή ήταν ομόδοξοι και  ομόφυλοι, δηλαδή χριστιανοί ορθόδοξοι και σλαβικής καταγωγής.  

 Η Ρωσία κινήθηκε άμεσα και δημιούργησε μία ανεξάρτητη Εκκλησία των Βουλγάρων. Η αναμέτρηση Ελλήνων και  Βουλγάρων στη Μακεδονία άρχισε το 1871, όταν με φιρμάνι του Σουλτάνου, υπαγορευμένο από τον πρέσβη της Ρωσίας στρατηγό κόμη Ιγνάτιεφ, ανακηρύχθηκε η αυτόνομη βουλγαρική Εκκλησία. Η Βουλγαρική Εξαρχία, όπως ονομάστηκε, αποσχίσθηκε από το Οικουμενικό Πατριαρχείο και άρχισε να ιδρύει μητροπόλεις και ναούς σε όσο το δυνατόν περισσότερα μέρη της Μακεδονίας.

Το 1877, οι Ρώσοι κήρυξαν τον πόλεμο στην Τουρκία και απελευθέρωσαν τη σημερινή Βουλγαρία. Τον Φεβρουάριο του 1878, στα πρόθυρα της Κωνσταντινουπόλεως, στο προάστιο Άγιος Στέφανος, υπαγόρευσαν στον ηττημένο Σουλτάνο την ομώνυμη Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου, η οποία ίδρυσε στα χαρτιά τη Μεγάλη Βουλγαρία και στην οποία ενσωματώνονταν όλη η Μακεδονία μέχρι τον Αλιάκμονα ποταμό πλην της Θεσσαλονίκης και της Χαλκιδικής.

Μετά τις αντιδράσεις των υπολοίπων Μεγάλων Δυνάμεων της Ευρώπης η συνθήκη του Αγίου Στεφάνου εν μέρει ανακλήθηκε. Το 1878 υπογράφηκε η Συνθήκη του Βερολίνου, με την οποία δημιουργήθηκε η Ανατολική Ρωμυλία. Όμως, αυτήν καταργήθηκε de facto το 1885, οπότε ενοποιήθηκε με το Πριγκιπάτο της Βουλγαρίας. Τότε οι Ρώσοι  πρότειναν   Νότια Βουλγαρία,  αλλά αυτή η πρόταση απορρίφθηκε από τους Βρετανούς. Στην Αθήνα και τις μεγάλες πόλεις, έγιναν μεγάλες διαδηλώσεις για τα γεγονότα στην Ανατολική Ρωμυλία. Ο Δηλιγιάννης υπό την πίεση του λαού μετατράπηκε σε φιλοπόλεμο. Τον Σεπτέμβριο του 1885 κήρυξε επιστράτευση. Στην ελληνική κυβέρνηση επιδόθηκε προειδοποιητική διακοίνωση από τις Μεγάλες Δυνάμεις ότι το θέμα της Ανατολικής Ρωμυλίας'' θεωρείται λήξαν''.  Η πολύμηνη επιστράτευση στοίχισε οικονομικά στο ελληνικό κράτος και αποτέλεσε μια από τις αιτίες της χρεοκοπίας του 1893 επί κυβερνήσεως Χαρ. Τρικούπη.

bulgaria map

Η βουλγαρική δράση συνεχίστηκε, αφού το 1895  διάφορες συμμορίες, εισαγόμενες από τη Βουλγαρική Ηγεμονία,   επιδίωξαν την βουλγαροποίηση των χριστιανικών πληθυσμών της Μακεδονίας. Σε εκείνο το διάστημα παπάδες, δάσκαλοι, προεστοί και άλλοι εξοντώθηκαν με παραδειγματικά μαρτύρια.

Επαναστατικό κίνημα του Πηχεώνα 1881

Πρόκειται για μια χρονική περίοδο, στην όποια διαφαίνεται ανάγλυφα ο πρόωρος επαναστατικός αναβρασμός των Ελλήνων της Πελαγονίας και γενικότερα της Βορειοδυτικής Μακεδονίας, όπως και η έντονη επαναστατική κινητοποίησή των ελληνικών πληθυσμών εκεί. Το κίνημα συντόνισε και δραστηριοποίησε ο Αναστάσιος Πηχεών, βασίστηκε σε ελληνομακεδονικούς ένοπλους πυρήνες και προετοίμασε το έδαφος μαζί με πολλούς άλλους παράγοντες για την κύρια φάση του Μακεδονικού Αγώνα.

Το 1896 οι Βούλγαροι ιδρύουν στη Θεσσαλονίκη την Εσωτερική Μακεδονική Επαναστατική Οργάνωση, γνωστή ως ΒΜΡΟ, η οποία εξαπολύει τρομοκρατία στη Μακεδονία. Το 1896 δέκα τουλάχιστον Μακεδόνες οπλαρχηγοί αναλαμβάνουν δράση στη Μακεδονία.

Το 1897 επέρχεται η στρατιωτική καταστροφή της Ελλάδος στον πόλεμο. Η ελληνική ήττα στον πόλεμο του 1897 ενέτεινε τις βουλγαρικές ενέργειες.

Το 1898 όμως  επαναστατεί ο ατρόμητος σλαβόφωνος πολέμαρχος καπετάν Κώττας, ο οποίος εγκαθιδρύει επί έξι συνεχή έτη αυτόνομη επικράτεια στα Κορέστεια, στο Βίτσι και στις Πρέσπες.

Στις αρχές του 20ού αιώνα το Οικουμενικό Πατριαρχείο οργανώνει την εθνική άμυνα. Ο Πατριάρχης Ιωακείμ Γ’ και ο κλήρος προσπαθούν να στηρίξουν, να εμψυχώσουν και να ενισχύσουν  τις μητροπόλεις κα τον ελληνικό πληθυσμό της Μακεδονίας. Μάλιστα, στη δεύτερη φάση του Μακεδονικού Αγώνα, την ένοπλη, οι κληρικοί δεν είχαν μόνο καθοδηγητικό ρόλο, αλλά και πρωταγωνιστκό.

Τα ονόματα μερικών απ’ αυτών ήταν: στη Μητρόπολη Καστοριάς ο Γερμανός Καραβαγγέλης, στη Μητρόπολη Γρεβενών ο Αιμιλιανός, στη Μητρόπολη Πελαγονίας ο  Ιωακείμ Φορόπουλος, στη Μητρόπολη Δράμας ο Χρυσοστόμος, ο οποίος θα μαρτυρήσει το 1922 στη Σμύρνη, στη Μητρόπολη Σερρών ο Γρηγόριος, στη Μητρόπολη Κορυτσάς ο Φώτιος,

Το 1902 τοποθετείται Γραμματέας στο Ελληνικό Προξενείο Μοναστηρίου ο  Ίων Δραγούμης σε ηλικία 24 μόλις ετών. Οργώνει τη Μακεδονία και οργανώνει την εθνική άμυνα.

Στις 20 Ιουλίου 1903, ημέρα του Προφήτη Ηλία (΄Ηλιντεν  στα βουλγαρικά), οι Βούλγαροι κηρύσσουν γενική εξέγερση με το σύνθημα: «Η Μακεδονία στους Μακεδόνες». Η διακήρυξη καλεί ως Μακεδόνες όλους τους κατοίκους της γεωγραφικής αυτής περιοχής: Έλληνες, Βουλγάρους, Σέρβους, Αρβανίτες, Εβραίους, ακόμη και Τούρκους. Στόχος είναι μια αυτόνομη Μακεδονία με σκοπό να ενταχθεί αργότερα στη Βουλγαρία όπως προσαρτήθηκε η αυτόνομη Ανατολική Ρωμυλία.

Σήμερα όμως η Δύση κατάλαβε  περισσότερο από το παρελθόν, ότι το πρόβλημα του Κράτους των Σκοπίων   είναι μεγάλο και αυτό οφείλεται  στην πολυεθνική σύνθεση του και στον άκρατο εθνικισμό που διακατέχεται ο λαός του.  Αντιλαμβάνεται επίσης, ότι αυτό μπορεί   να εξελιχτεί σε μία ωρολογιακή βόμβα στα Βαλκάνια. Γι΄ αυτό,  επιταχύνει διαδικασίες επίλυσης και διατήρησης της κρατικής αυτής οντότητας, αδιαφορώντας για  τις ιστορικές καταβολές της περιοχής,  Επιδιώκει  την είσοδο των Σκοπίων  σε δομές (ΝΑΤΟ, ΕΕ) αποκτώντας  έτσι επιρροή και απομακρύνοντας  ταυτόχρονα την Ρωσία. Η διαμάχη των ισχυρών δυνάμεων  στον γεωστρατηγικό χώρο της Μακεδονίας  συνεχίζεται…

 

 Πηγές:

 -   Κων/νος Α. Βακαλόπουλος, ‘’ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ- ΘΡΑΚΗ’’, - - ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΙΚΟΣ Αδελφών Κυριακίδη.
   -  Σπυρίδων Σφέτας, ‘ ’Ελληνοβουλγαρικές Αναταράξεις 1880- 1908, Εκδόσεις Επίκεντρο, 2008.
-   Κ.Α. Βακαλόπουλος, ‘’Οι Έλληνες της Νότιας Βουλγαρίας και των Παραλιών των Εύξεινου Πόντου’’, Εκδοτικός Οίκος Α. Σταμούλη, 2007.

-   (K. A. Βακαλόπουλος, 'O Bop. 'Ελληνισμός κατά τόν Μακ. ’Αγώνα .

-   Νικόλαος Ι.  Μέρτζος   ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟ   Παίγνιο Γεωπολιτικής.

K2_LEAVE_YOUR_COMMENT

Σιγουρευτείτε πως έχετε εισάγει όλες τις απαραίτητες πληροφορίες με το σύμβολο (*). Ο κώδικας HTML δεν επιτρέπεται.

Top